Strona główna  /  Spedycja  /  Co powinno być w umowie ze spedytorem? Kluczowe zapisy

Dokument umowy transportowej

Co powinno być w umowie ze spedytorem? Kluczowe zapisy

Spedycja

Umowa ze spedytorem powinna jasno określać zakres organizowanego transportu, wynagrodzenie, koszty dodatkowe, zasady odpowiedzialności, ubezpieczenie CARGO oraz procedurę reklamacyjną. Najważniejsze jest rozróżnienie, czy spedytor tylko organizuje przewóz, czy sam występuje także jako przewoźnik.

Czym jest umowa spedycji?

Zgodnie z art. 794 Kodeksu cywilnego przez umowę spedycji spedytor zobowiązuje się za wynagrodzeniem do wysłania albo odbioru przesyłki lub do wykonania innych usług związanych z jej przewozem. W praktyce oznacza to, że spedytor najczęściej organizuje cały proces transportowy, wybiera przewoźnika, przygotowuje dokumentację i koordynuje kolejne etapy dostawy.

Spedytor nie musi więc osobiście przewozić towaru. Może zawrzeć umowę z przewoźnikiem albo dalszym spedytorem. Jeżeli jednak sam podejmie się przewozu, na podstawie art. 800 KC ma w tym zakresie prawa i obowiązki przewoźnika. Ta różnica powinna być wyraźnie opisana w umowie, ponieważ wpływa na zakres odpowiedzialności za utratę, uszkodzenie lub opóźnienie przesyłki.

Umowa spedycji a umowa przewozu – najważniejsze różnice

O rodzaju umowy nie decyduje wyłącznie jej tytuł. Należy przeanalizować rzeczywisty zakres obowiązków stron. Umowa przewozu dotyczy przede wszystkim przemieszczenia osób albo rzeczy. Umowa spedycji obejmuje organizację transportu i może zawierać także usługi celne, magazynowanie, ubezpieczenie, przygotowanie dokumentów czy kontrolę przebiegu dostawy.

Cecha Umowa spedycji Umowa przewozu
Przedmiot Organizacja wysłania lub odbioru przesyłki oraz inne czynności związane z transportem. Przewiezienie rzeczy albo osób z miejsca nadania do miejsca przeznaczenia.
Odpowiedzialność Co do zasady spedytor odpowiada za własne działania oraz za winę w wyborze przewoźnika lub dalszego spedytora. Jeżeli sam przewozi towar, odpowiada także jako przewoźnik. Przewoźnik odpowiada za wykonanie przewozu i stan przesyłki w zakresie wynikającym z właściwych przepisów oraz umowy.
Podstawa prawna Przepisy o umowie spedycji, w szczególności art. 794–804 KC, oraz postanowienia umowy. Art. 774 i nast. KC, Prawo przewozowe albo przepisy właściwej konwencji, na przykład CMR w międzynarodowym przewozie drogowym.

Co powinno być w umowie ze spedytorem?

Dane stron i sposób zawierania zleceń

Dokument powinien wskazywać pełne dane zleceniodawcy i spedytora, w tym nazwę, adres, NIP, numer KRS albo dane z CEIDG, a także osoby uprawnione do reprezentacji. Przy stałej współpracy warto zawrzeć umowę ramową, a dla poszczególnych przesyłek stosować odrębne zlecenia.

Umowa powinna określać również, czy zlecenie może zostać złożone pocztą elektroniczną, przez platformę operacyjną lub na formularzu spedytora. Trzeba wskazać, kiedy dochodzi do zawarcia umowy, kto może akceptować zlecenia oraz czy brak odpowiedzi spedytora oznacza odmowę ich przyjęcia. Ustalenia telefoniczne powinny być potwierdzane pisemnie lub elektronicznie.

Zakres usług i odpowiedzialność za poszczególne czynności

Nie wystarczy ogólne określenie, że spedytor „organizuje transport”. Umowa powinna wskazywać, jakie czynności obejmuje wynagrodzenie oraz które z nich wymagają osobnego zlecenia. W zależności od potrzeb mogą to być:

  • Organizacja przewozu – wybór przewoźnika, środka transportu, trasy i terminów.
  • Obsługa dokumentacyjna – przygotowanie listów przewozowych, dokumentów handlowych i dokumentacji transportowej.
  • Obsługa celna – koordynowanie odpraw, przygotowanie zgłoszeń i kontakt z agencją celną.
  • Usługi magazynowe – składowanie, przeładunek, kompletacja, pakowanie lub etykietowanie.
  • Nadzór nad przesyłką – monitoring transportu, przekazywanie informacji i obsługa sytuacji awaryjnych.
  • Czynności ładunkowe – załadunek, rozładunek, mocowanie albo dodatkowe zabezpieczenie towaru.

Przy każdym zadaniu warto wskazać podmiot odpowiedzialny za jego wykonanie. Dotyczy to także przygotowania towaru. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, nadawca zwykle odpowiada za prawidłowe opakowanie, oznakowanie, zadeklarowanie wagi i wymiarów oraz przekazanie wymaganych dokumentów.

Opis przesyłki, trasy i warunków dostawy

Zlecenie powinno zawierać co najmniej rodzaj, ilość, masę, wymiary, wartość i właściwości przesyłki, a także dane nadawcy i odbiorcy, miejsce załadunku oraz dostawy. Przy towarach niebezpiecznych trzeba podać właściwą klasyfikację i wymagane dokumenty. Brak informacji o właściwościach ładunku może spowodować odmowę przyjęcia przesyłki albo obciążenie zleceniodawcy kosztami powstałymi w trakcie transportu.

W transakcjach międzynarodowych należy wskazać stosowaną regułę Incoterms 2020 oraz określić, która strona ponosi koszty, ryzyko i obowiązki celne. Sama nazwa reguły nie zawsze wystarcza. Warto dopisać, kto organizuje odprawę, kto dostarcza dokumenty i kto pokrywa opłaty terminalowe.

Wynagrodzenie i koszty dodatkowe

Umowa powinna określać wynagrodzenie spedytora, walutę rozliczenia, termin płatności, sposób fakturowania oraz zasady zmiany ceny. Trzeba też opisać koszty, które mogą powstać poza podstawową stawką. Dotyczy to w szczególności:

  • przestoju przy załadunku lub rozładunku,
  • opłat demurrage i detention,
  • składowania i przeładunku,
  • dodatkowych opłat portowych, terminalowych i celnych,
  • inspekcji, rewizji lub kontroli administracyjnych,
  • zmiany parametrów przesyłki, trasy albo terminu realizacji.

Niejasne sformułowanie, że zleceniodawca zwraca „wszelkie koszty”, może prowadzić do sporu. Lepiej wskazać katalog kosztów, sposób ich zatwierdzania i obowiązek przedstawienia dokumentów potwierdzających ich poniesienie. Należy także ustalić, czy spedytor może wykonać czynności dodatkowe bez wcześniejszej zgody, gdy są konieczne do zabezpieczenia przesyłki.

Ubezpieczenie CARGO

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej spedytora nie jest tym samym co ubezpieczenie towaru. OC spedytora chroni przed określonymi roszczeniami związanymi z jego działaniem. Ubezpieczenie CARGO dotyczy natomiast mienia w transporcie i może obejmować utratę, uszkodzenie albo inne ryzyka wskazane w polisie.

Umowa powinna wskazywać, czy spedytor zawiera CARGO automatycznie, czy tylko na wyraźne zlecenie. Należy określić wartość ubezpieczenia, zakres ryzyk, wyłączenia, wysokość udziału własnego, sposób zgłaszania szkody i osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania. Jeżeli CARGO nie zostało zlecone, nie należy zakładać, że przesyłka jest ubezpieczona wyłącznie dlatego, że spedytor posiada własną polisę OC.

Procedura reklamacyjna i dokumentowanie szkody

W umowie trzeba określić adres do składania reklamacji, wymagany formularz, termin zgłoszenia oraz dokumenty potrzebne do rozpatrzenia roszczenia. W praktyce powinny to być między innymi list przewozowy, protokół szkody, fotografie, faktura zakupu, dokument potwierdzający wartość towaru i opis okoliczności zdarzenia.

Uszkodzenie przesyłki należy odnotować przy odbiorze. Sam wpis w liście przewozowym albo protokół nie zawsze zastępuje formalną reklamację. Umowa powinna rozdzielać te czynności i wskazywać, kto może dochodzić roszczeń przed wydaniem przesyłki oraz po jej odbiorze.

Rozsądna procedura reklamacyjna może wyglądać następująco:

  1. Odbiorca sprawdza stan przesyłki i wpisuje zastrzeżenia do dokumentu przewozowego.
  2. Strony sporządzają protokół szkody i wykonują dokumentację fotograficzną.
  3. Uprawniony podmiot składa reklamację w formie i terminie wskazanym w umowie.
  4. Do reklamacji dołącza dokumenty potwierdzające zdarzenie, zakres szkody i wartość roszczenia.
  5. Spedytor przeprowadza postępowanie wyjaśniające i przekazuje stanowisko w uzgodnionym terminie.

Hierarchia dokumentów – umowa, OWU i zlecenie

Ogólne Warunki Usług Spedycyjnych, OWU albo Ogólne Polskie Warunki Spedycyjne mogą stanowić integralną część umowy. Nie powinny być traktowane jako formalny dodatek. To właśnie w nich często znajdują się ograniczenia odpowiedzialności, terminy reklamacji, zasady naliczania opłat, prawo zastawu i przesłanki wypowiedzenia.

Dokument powinien wyraźnie określać hierarchię postanowień. Przykładowo można przyjąć, że w razie sprzeczności pierwszeństwo ma indywidualna umowa, następnie zlecenie, OWU, a na końcu ogólne warunki branżowe i przepisy dyspozytywne. Trzeba sprawdzić, która wersja OWU obowiązywała w dniu zawarcia konkretnego zlecenia oraz czy każda zmiana wymaga wyraźnej akceptacji.

Odpowiedzialność spedytora za podwykonawców

Art. 799 KC przewiduje, że spedytor odpowiada za przewoźników i dalszych spedytorów, którymi posługuje się przy wykonaniu zlecenia, chyba że nie ponosi winy w wyborze. W praktyce oznacza to, że spedytor powinien wykazać należytą staranność przy wyborze podmiotu, któremu powierza przewóz. Znaczenie mogą mieć jego doświadczenie, uprawnienia, licencje, ubezpieczenie, reputacja i dotychczasowa jakość usług.

Nie oznacza to jednak, że spedytor automatycznie odpowiada za każdą szkodę wyrządzoną przez przewoźnika. Zakres odpowiedzialności zależy od rodzaju powierzonej czynności, treści umowy, obowiązujących przepisów oraz tego, czy spedytor sam przejął rolę przewoźnika. Jeżeli umowa pozwala na korzystanie z podwykonawców, warto wskazać zasady ich wyboru, obowiązek przekazywania danych oraz sposób obsługi roszczeń.

Ostrzeżenie: szczególnie ryzykowne są zapisy, które ogólnie wyłączają odpowiedzialność spedytora za działania wszystkich podwykonawców. Takie postanowienie nie powinno być interpretowane jako pełne uchylenie odpowiedzialności wynikającej z bezwzględnie obowiązujących przepisów. Przed podpisaniem należy sprawdzić także limit odpowiedzialności, wyłączenie utraconych korzyści i powiązanie odpowiedzialności spedytora z jego polisą OC.

Umowa powinna również wyjaśniać, kiedy spedytor sam staje się przewoźnikiem. Wtedy zastosowanie mogą mieć przepisy właściwe dla przewozu krajowego albo międzynarodowego, a odpowiedzialność nie wynika wyłącznie z zasad dotyczących organizatora transportu.

Co sprawdzić przed podpisaniem umowy?

Przed zawarciem współpracy przejdź przez poniższe punkty i zaznacz te, które zostały jednoznacznie uregulowane:

  • Dane stron – sprawdź reprezentację, numery rejestrowe i osoby uprawnione do składania zleceń.
  • Zakres usług – upewnij się, czy obejmuje przewóz, odprawę celną, magazynowanie, załadunek i rozładunek.
  • OWU – pobierz wersję obowiązującą przy podpisaniu i sprawdź hierarchię dokumentów.
  • Odpowiedzialność – zweryfikuj limity, wyłączenia oraz zasady odpowiedzialności za podwykonawców.
  • Ubezpieczenie CARGO – sprawdź, czy jest automatyczne, dodatkowo płatne czy wymaga osobnego zlecenia.
  • Koszty dodatkowe – przeczytaj zasady naliczania opłat za postój, składowanie, demurrage i detention.
  • Reklamacje – ustal terminy, adres zgłoszenia i dokumenty niezbędne do dochodzenia roszczeń.
  • Kary umowne – oceń, czy dotyczą obu stron, za jakie naruszenia są naliczane i czy ich wysokość jest proporcjonalna.
  • Rozwiązanie umowy – sprawdź okres wypowiedzenia oraz przesłanki rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym.
  • Sąd i prawo właściwe – ustal zasady rozwiązywania sporów, zwłaszcza przy transporcie międzynarodowym.

Umowa spedycyjna jako narzędzie zarządzania ryzykiem

Dobrze przygotowana umowa nie ogranicza się do ceny za fracht. Powinna opisywać cały proces: od przekazania danych o przesyłce, przez wybór przewoźnika i zabezpieczenie ładunku, aż po potwierdzenie dostawy i obsługę reklamacji. Szczególne znaczenie mają OWU, zasady odpowiedzialności za podwykonawców oraz jasne rozdzielenie ubezpieczenia OC spedytora i CARGO.

Przedsiębiorca powinien porównać nie tylko stawkę, lecz także zakres ochrony, limity odpowiedzialności, jakość dokumentacji i sposób reagowania na zdarzenia nietypowe. W przypadku stałej współpracy albo transportu towarów o wysokiej wartości projekt umowy i OWU warto skonsultować z prawnikiem znającym prawo transportowe.

Umowa ze spedytorem jest fundamentem relacji biznesowej wtedy, gdy pozwala obu stronom szybko ustalić, kto podejmuje decyzję, kto ponosi koszt i kto odpowiada za konkretny etap transportu. Im dokładniej opisano te kwestie przed rozpoczęciem współpracy, tym mniejsze ryzyko sporu po powstaniu szkody.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej umowy, odpowiedzialności spedytora oraz skutków zapisów OWU wymaga analizy dokumentów i okoliczności danej sprawy przez prawnika.

Redakcja xpresslane.pl

Xpresslane to poradnik o transporcie i logistyce. Wyjaśniamy, jak działa spedycja, jak zorganizować przewóz towarów i jakie przepisy obowiązują w transporcie drogowym. Podpowiadamy, jak zdobyć pracę w logistyce i kiedy warto skorzystać z doradztwa logistycznego. Doradzamy też, jak sprawnie zaplanować przeprowadzkę, prywatną i firmową.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?