Odprawa celna to urzędowa procedura, w ramach której organy celne weryfikują towary przekraczające granicę celną Unii Europejskiej. Dotyczy przede wszystkim importu spoza UE, eksportu poza UE oraz tranzytu. Wewnątrz Unii, dzięki unii celnej i swobodnemu przepływowi towarów, standardowa odprawa celna nie jest wymagana.
Czym jest odprawa celna?
Odprawa celna nie oznacza miejsca ani konkretnego urzędu, lecz cały proces związany ze zgłoszeniem towaru, sprawdzeniem dokumentów i ewentualną kontrolą ładunku. Jej podstawę stanowi Unijny Kodeks Celny, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013.
Organy celne sprawdzają między innymi rodzaj, ilość, pochodzenie, wartość i klasyfikację towaru. Przy imporcie kontrola służy także ustaleniu należności celnych i podatkowych. Przy eksporcie potwierdza, że towary mogą legalnie opuścić obszar celny UE. Zgłoszenia są obsługiwane elektronicznie, między innymi przez systemy AIS i AES, dostępne za pośrednictwem platformy PUESC.
Kiedy odprawa celna jest obowiązkowa?
Obowiązek zależy od kierunku przemieszczania towaru i wybranej procedury celnej. Odprawa jest wymagana w szczególności w następujących sytuacjach:
- Import – gdy towary są wprowadzane z państwa spoza UE na obszar celny Unii.
- Eksport – gdy towary opuszczają obszar celny UE i są wysyłane do kraju trzeciego.
- Tranzyt – gdy towary przemieszczają się przez obszar UE do miejsca przeznaczenia poza Unią lub korzystają z procedury tranzytowej.
- Towary objęte szczególnymi wymogami – na przykład produkty wymagające pozwoleń, certyfikatów albo kontroli weterynaryjnej, fitosanitarnej lub sanitarnej.
Przedsiębiorca dokonujący formalności celnych potrzebuje numeru EORI. Jest to unijny identyfikator podmiotu gospodarczego, wymagany przy składaniu zgłoszenia celnego. Numer można uzyskać za pośrednictwem PUESC. Brak EORI może uniemożliwić przeprowadzenie odprawy przez firmę.
Jak przebiega odprawa celna?
Dokładny przebieg zależy od rodzaju towaru, kierunku transportu, wybranej procedury oraz tego, czy zgłoszenie składa przedsiębiorca samodzielnie, czy działa w jego imieniu agencja celna. Ogólny schemat obejmuje cztery etapy:
- Przygotowanie dokumentów – podstawą jest faktura handlowa, specyfikacja towaru oraz dokument przewozowy, na przykład CMR, konosament lub lotniczy list przewozowy. W zależności od towaru mogą być potrzebne świadectwa pochodzenia, pozwolenia, certyfikaty zgodności albo dokumenty inspekcyjne. Znaczenie mają także kod taryfowy, wartość celna i warunki dostawy Incoterms.
- Złożenie zgłoszenia elektronicznego – zgłoszenie przekazuje się w odpowiednim systemie celnym za pośrednictwem PUESC. Przy imporcie wykorzystywany jest system AIS, a przy eksporcie system AES. Zgłoszenie może złożyć firma albo upoważniona agencja celna.
- Kontrola celna – organ celny może poprzestać na sprawdzeniu dokumentów albo przeprowadzić kontrolę fizyczną towaru. Weryfikowana bywa również wartość, klasyfikacja taryfowa, pochodzenie oraz zgodność danych ze stanem faktycznym.
- Zwolnienie towaru – po pozytywnej kontroli i spełnieniu wymaganych warunków towar zostaje zwolniony do wybranej procedury. Przy imporcie zwykle wiąże się to z uregulowaniem lub zabezpieczeniem należności. Przy eksporcie towar może zostać wyprowadzony poza UE, a faktyczny wywóz jest później potwierdzany w systemie.
W procedurze eksportowej eksporter otrzymuje między innymi dokument EAD, czyli Wywozowy Dokument Towarzyszący. Po fizycznym opuszczeniu towaru przez obszar celny Unii generowane jest potwierdzenie IE599. Jest ono istotnym dowodem wywozu, między innymi przy dokumentowaniu prawa do zastosowania stawki 0% VAT, jeśli spełnione są pozostałe warunki podatkowe.
Agencja celna może przygotować zgłoszenie i reprezentować przedsiębiorcę przed organami celnymi, ale odpowiedzialność za prawdziwość danych i dokumentów nadal wiąże się z operacją przedsiębiorcy.
Import a eksport – czym różnią się te procedury?
Import i eksport korzystają z podobnych zasad zgłoszenia oraz kontroli, ale prowadzą do innych skutków prawnych i podatkowych. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Cecha | Import | Eksport |
|---|---|---|
| Cel procedury | Wprowadzenie towaru na obszar celny UE, na przykład w procedurze dopuszczenia do obrotu | Wyprowadzenie towaru poza obszar celny UE |
| System informatyczny | AIS Import | AES, w tym rozwiązania obsługiwane w ramach AES/ECS2 PLUS |
| Należności | Może obejmować cło, VAT importowy i akcyzę | Zwykle brak cła wywozowego, a eksport może korzystać ze stawki 0% VAT po spełnieniu warunków i udokumentowaniu wywozu |
| Główny dokument | Zgłoszenie importowe oraz dokumenty handlowe i transportowe | Zgłoszenie wywozowe, EAD i późniejsze potwierdzenie IE599 |
Przy imporcie szczególne znaczenie ma prawidłowa wartość celna, kod towaru i kraj pochodzenia. Taryfy oraz potencjalne należności można sprawdzać w systemie ISZTAR. Przy eksporcie trzeba dopilnować zamknięcia procedury i uzyskania dowodu, że towar rzeczywiście opuścił Unię.
Odprawa zwykła i uproszczona
Odprawa zwykła obejmuje pełne zgłoszenie, komplet dokumentów i standardową kontrolę organu celnego. Stosuje się ją między innymi wtedy, gdy przedsiębiorca nie ma uprawnień do korzystania z ułatwień albo gdy charakter towaru wymaga pełnej weryfikacji.
Odprawa uproszczona może przyspieszyć obsługę zgłoszeń. Jest dostępna dla przedsiębiorców spełniających warunki określone w przepisach i posiadających odpowiednie pozwolenia lub statusy celne. W zależności od rozwiązania zgłoszenie może być składane w miejscu uznanym, na przykład w magazynie firmy, albo zawierać ograniczony zakres danych uzupełnianych później.
Przy pierwszym imporcie lub eksporcie, przy towarach regulowanych oraz wtedy, gdy firma nie ma doświadczenia w obsłudze AIS i AES, wsparcie agencji celnej ogranicza ryzyko błędnego kodu taryfowego, nieprawidłowej wartości lub brakujących dokumentów.
W praktyce sprawna odprawa celna zależy przede wszystkim od kompletnego zgłoszenia, poprawnych danych i właściwego rozdzielenia obowiązków między importerem, eksporterem, przewoźnikiem i przedstawicielem celnym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani celnej. W przypadku towarów objętych ograniczeniami lub szczególnymi wymaganiami warto skonsultować procedurę z agentem celnym albo właściwym organem.
