Przewozy bilateralne – co to jest i na czym polegają?

Przewóz bilateralny, czyli dwustronny, to transport towarów między krajem siedziby przewoźnika a innym państwem – unijnym lub trzecim. Jego najważniejszy skutek praktyczny jest taki, że kierowca wykonujący przewóz bilateralny nie jest uznawany za pracownika delegowanego. Przewoźnik nie musi więc zgłaszać takiej operacji w systemie IMI ani stosować zagranicznej płacy sektorowej, o ile trasa rzeczywiście mieści się w zasadach przewozu dwustronnego.

Co to jest przewóz bilateralny?

Transport bilateralny odbywa się z państwa, w którym przewoźnik ma siedzibę, do innego kraju albo w kierunku powrotnym – z państwa obcego do kraju siedziby firmy. Dla polskiego przewoźnika będzie to na przykład przewóz z Polski do Niemiec, Francji lub Turcji, a także transport powrotny z jednego z tych państw do Polski.

Określenie „bilateralny” oznacza „dwustronny”. W relacjach z państwami spoza Unii Europejskiej podstawą przewozu jest właściwa umowa między państwami, oparta na zasadzie wzajemności. Takie porozumienia regulują między innymi dostęp przewoźników do rynku i zasady wykonywania transportu. W przewozach między państwami UE zastosowanie mają przede wszystkim przepisy unijne.

Jak transport bilateralny wygląda w praktyce?

Najprostszy wariant polega na załadunku w kraju siedziby przewoźnika, dostawie do innego państwa i powrocie do bazy. Powrót może odbywać się z ładunkiem, ponieważ przewoźnik zwykle planuje trasę tak, aby ograniczyć puste przebiegi i lepiej wykorzystać pojazd.

Przewozy bilateralne pomagają w codziennym planowaniu transportu, ponieważ:

• ograniczają puste przebiegi – ładunek powrotny pozwala wykorzystać trasę w obu kierunkach;
• ułatwiają planowanie stałych relacji między krajami;
• pozwalają lepiej wykorzystać czas pracy kierowcy i dostępność pojazdu;
• upraszczają rozliczenia, gdy cała trasa pozostaje przewozem bilateralnym;
• ograniczają formalności związane z delegowaniem, ponieważ nie ma obowiązku zgłoszenia takiej operacji w IMI.

Trzeba jednak oceniać każdy odcinek trasy osobno. Jeżeli w ramach przejazdu pojawi się cross-trade albo kabotaż, wyłączenie z delegowania może dotyczyć tylko przewozu bilateralnego, a nie całej trasy.

Transport bilateralny a Pakiet Mobilności

Pakiet Mobilności, którego istotne przepisy dotyczące delegowania zaczęły obowiązywać 2 lutego 2022 roku, rozróżnia przewozy bilateralne od operacji wykonywanych bez związku z krajem siedziby przewoźnika. Zgodnie z dyrektywą 2020/1057 kierowcy wykonującego przewóz bilateralny rzeczy nie uznaje się za pracownika delegowanego.

W praktyce oznacza to brak obowiązku zgłoszenia w systemie IMI oraz brak konieczności stosowania zagranicznej płacy minimalnej lub sektorowej za etap, który pozostaje przewozem dwustronnym. Wynagrodzenie rozlicza się według zasad obowiązujących w kraju siedziby przewoźnika. Nie oznacza to jednak zwolnienia z pozostałych obowiązków dotyczących czasu pracy, odpoczynku, tachografów czy dokumentów przewozowych.

Najważniejsze różnice między trzema rodzajami operacji przedstawia tabela:

Cross-trade to przewóz między dwoma państwami, z których żadne nie jest krajem siedziby przewoźnika. Polski przewoźnik realizujący trasę z Niemiec do Francji wykonuje więc przewóz krzyżowy. Z kolei kabotaż polega na przewozie między dwoma punktami w jednym państwie, w którym przewoźnik nie ma siedziby. Przykładem będzie transport z Hamburga do Monachium wykonany przez polską firmę.

Obie te operacje są objęte zasadami delegowania. Przewoźnik powinien uwzględnić zgłoszenie w IMI i rozliczyć wynagrodzenie zgodnie z wymogami państwa, w którym kierowca wykonuje daną pracę.

Jakie dodatkowe operacje są dopuszczalne?

Pakiet Mobilności dopuszcza ograniczone dodatkowe załadunki lub rozładunki w ramach przewozu bilateralnego. Ich zastosowanie zależy od kierunku trasy oraz od tego, czy dodatkowa operacja odbywa się w państwie tranzytowym. Prosty przykład wygląda następująco:

1. Załadunek w Polsce – polski przewoźnik zabiera główny ładunek przeznaczony do Francji.
2. Dodatkowy załadunek w Czechach – po drodze kierowca podejmuje towar przeznaczony do Niemiec.
3. Rozładunek w Niemczech – dodatkowy ładunek zostaje dostarczony, a kierowca kontynuuje trasę.
4. Rozładunek we Francji – kierowca dostarcza główny ładunek z Polski.

W takim wariancie dodatkowa operacja nie musi zmieniać charakteru podstawowego przewozu. Na drodze powrotnej również mogą wystąpić dodatkowe operacje, ale ich liczba i sposób wykonania są ograniczone. Nie można traktować dowolnej liczby załadunków i rozładunków jako części jednego przewozu bilateralnego.

Jeżeli kierowca przekroczy dopuszczalne limity albo zacznie przewozić ładunek między państwami, z których żadne nie jest krajem siedziby firmy, powstaje odrębna operacja cross-trade. Za jej wykonanie kierowca może podlegać delegowaniu. Podobnie dzieje się przy przewozie między dwoma punktami w tym samym państwie, czyli przy kabotażu.

Dlatego przy trasach łączących kilka rodzajów przewozu trzeba zapisać osobno miejsce każdego załadunku i rozładunku. W przypadku prostej trasy Polska–Niemcy nie ma obowiązku zgłoszenia kierowcy do IMI z tytułu samego przewozu bilateralnego. Wątpliwości mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy plan obejmuje dodatkowy ładunek, cross-trade lub kabotaż.

Najprościej przyjąć, że przewóz bilateralny łączy kraj siedziby przewoźnika z innym państwem. Tak długo, jak trasa zachowuje ten charakter i mieści się w dopuszczalnych wyjątkach, kierowca nie jest delegowany, a przewoźnik nie składa zgłoszenia w IMI i nie nalicza płacy sektorowej państwa przyjmującego.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przy trasach łączących przewóz bilateralny z cross-trade lub kabotażem sposób rozliczenia należy ocenić na podstawie konkretnej sekwencji załadunków, rozładunków i przejazdów.