Strona główna  /  Transport  /  Umowa przewozu – co to jest i jakie są jej elementy?

✦ AI
Skórzana teczka na drewnianym biurku z dokumentami i piórem wiecznym

Umowa przewozu – co to jest i jakie są jej elementy?

Transport

Umowa przewozu to odpłatna i dwustronna umowa, na podstawie której przewoźnik zobowiązuje się – w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa – do przewiezienia osób lub rzeczy. Tak wynika z art. 774 Kodeksu cywilnego. Przewoźnik nie musi przy tym wykonywać transportu osobiście. Może posłużyć się podwykonawcą, ale nadal pozostaje stroną umowy zawartej z klientem.

Czym jest umowa przewozu?

Istotą umowy przewozu jest przemieszczenie osoby albo rzeczy z określonego miejsca do miejsca przeznaczenia za wynagrodzeniem. Umowa ma charakter wzajemny, ponieważ każda ze stron uzyskuje określone uprawnienia i przyjmuje obowiązki. Przewoźnik wykonuje usługę transportową, a druga strona płaci ustalone wynagrodzenie i przekazuje informacje potrzebne do realizacji przewozu.

Przewoźnikiem w rozumieniu art. 774 Kodeksu cywilnego jest podmiot wykonujący przewóz w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa. Nie chodzi więc wyłącznie o osobę prowadzącą pojazd. Przewoźnikiem może być przedsiębiorca, który zawiera umowę z klientem, nawet gdy faktyczne wykonanie usługi powierza innemu przewoźnikowi.

Umowa przewozu nie zawsze musi mieć formę pisemną. Może zostać zawarta ustnie, pisemnie albo w sposób dorozumiany. Przykładem jest zakup biletu, który potwierdza zawarcie umowy przewozu osoby. W transporcie rzeczy warunki przewozu są zwykle dokumentowane w zleceniu transportowym, umowie, liście przewozowym lub korespondencji handlowej.

Jakie elementy powinna zawierać umowa przewozu?

Przepisy nie wymagają w każdym przypadku jednego, formalnego wzoru umowy. Dla bezpieczeństwa stron dokument powinien jednak precyzyjnie określać najważniejsze warunki usługi. Szczególnie istotne są:

  • Strony umowy – dane przewoźnika oraz nadawcy, odbiorcy albo pasażera, zależnie od rodzaju przewozu.
  • Przedmiot przewozu – opis rzeczy, ich liczba, masa, właściwości i wymagane warunki transportu albo dane dotyczące przewożonych osób.
  • Trasa – miejsce rozpoczęcia przewozu, miejsce dostawy oraz ewentualne punkty pośrednie.
  • Termin realizacji – data i godzina podstawienia pojazdu, załadunku, odbioru, dostawy lub rozpoczęcia podróży.
  • Wynagrodzenie – wysokość zapłaty, termin płatności, sposób rozliczenia oraz zasady pokrywania dodatkowych kosztów.
  • Odpowiedzialność stron – reguły dotyczące opóźnienia, utraty, ubytku lub uszkodzenia ładunku, a przy przewozie osób także szkód dotyczących pasażera i bagażu.
  • Ubezpieczenie – informacja o posiadanej ochronie ubezpieczeniowej i jej zakresie, szczególnie gdy przewożony jest ładunek o dużej wartości.
  • Zmiana lub odwołanie przewozu – warunki anulowania zlecenia, zmiany trasy i terminu oraz rozliczenia kosztów poniesionych przez przewoźnika.

Opis towaru powinien być możliwie dokładny. Samo określenie „ładunek handlowy” może nie wystarczyć, gdy znaczenie mają temperatura, sposób mocowania, właściwości niebezpieczne albo wartość przesyłki. Przy przewozach międzynarodowych trzeba także uwzględnić przepisy właściwe dla danej trasy, w tym – w transporcie drogowym między państwami – Konwencję CMR.

Przewóz osób a przewóz rzeczy – czym się różnią?

W obu przypadkach przewoźnik zobowiązuje się do odpłatnego przemieszczenia przedmiotu przewozu. Różny jest jednak zakres świadczenia, sposób dokumentowania oraz charakter odpowiedzialności.

Cecha Przewóz osób Przewóz rzeczy
Przedmiot umowy Przemieszczenie pasażera, często wraz z bagażem. Przemieszczenie oznaczonego towaru lub przesyłki.
Potwierdzenie zawarcia Najczęściej bilet, rezerwacja albo akceptacja warunków przejazdu. Umowa, zlecenie transportowe, list przewozowy lub inne uzgodnienie stron.
Główne obowiązki przewoźnika Zapewnienie warunków bezpieczeństwa, higieny i wygody właściwych dla danego środka transportu. Dostarczenie ładunku do miejsca przeznaczenia oraz piecza nad nim podczas przewozu.
Przedmiot odpowiedzialności Szkody dotyczące pasażera oraz, w określonych sytuacjach, jego bagażu. Utrata, ubytek, uszkodzenie albo opóźnienie w dostarczeniu przesyłki.

Szczegółowe zasady zależą od rodzaju transportu i właściwych przepisów. W przewozie osób Kodeks cywilny nakłada na przewoźnika obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa i higieny odpowiadających danemu środkowi transportu. Przy przewozie rzeczy znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe wydanie ładunku oraz odpowiedzialność za jego stan w czasie pozostawania pod pieczą przewoźnika.

Prawo przewozowe reguluje odpłatny przewóz osób i rzeczy wykonywany przez uprawnionych przewoźników, z uwzględnieniem zakresu zastosowania tej ustawy. W konkretnym przypadku mogą mieć zastosowanie także przepisy szczególne, regulaminy przewozu albo Konwencja CMR.

Umowa przewozu a umowa spedycji

Umowa przewozu dotyczy przede wszystkim samego przemieszczenia osób lub rzeczy. Umowa spedycji ma inny przedmiot. Na jej podstawie spedytor zobowiązuje się za wynagrodzeniem do wysłania lub odbioru przesyłki albo do wykonania innych usług związanych z jej przewozem.

Najważniejsze różnice między tymi umowami można ująć następująco:

  • Przewóz – podstawowym obowiązkiem jest fizyczne przemieszczenie osoby lub rzeczy.
  • Spedycja – podstawowym obowiązkiem jest zorganizowanie przewozu albo wykonanie czynności pomocniczych związanych z przesyłką.
  • Zakres umowy – przewóz koncentruje się na transporcie, a spedycja może obejmować wybór przewoźnika, organizację trasy, dokumentację i inne czynności logistyczne.
  • Przedmiot spedycji – umowa spedycji dotyczy przesyłek, a nie przewozu osób.
  • Łączenie ról – jeden podmiot może być spedytorem, a zarazem wykonać przewóz, lecz ocena umowy zależy od jej rzeczywistej treści i dominujących obowiązków.

Samo skorzystanie przez przewoźnika z podwykonawcy nie zmienia umowy przewozu w umowę spedycji. Przewoźnik umowny zawiera umowę z nadawcą lub innym klientem, natomiast przewoźnik faktyczny wykonuje przewóz na jego zlecenie. O charakterze umowy decyduje przede wszystkim to, czy przyjęte zobowiązanie obejmuje przewiezienie rzeczy, czy organizację przewozu i czynności towarzyszące.

Jeżeli podmiot przyjmuje zlecenie obejmujące wyłącznie przewóz rzeczy, a nie dodatkową organizację transportu, co do zasady mamy do czynienia z umową przewozu – niezależnie od tego, czy transport wykona własnymi siłami, czy przez podwykonawcę.

Przy sporze dotyczącym wysokiej wartości ładunku, transportu międzynarodowego albo zakresu odpowiedzialności stron treść umowy należy oceniać razem ze zleceniem, listem przewozowym, regulaminem i korespondencją handlową. W takich przypadkach zastosowanie mogą mieć przepisy szczególne, w tym Konwencja CMR.


Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W razie sporu lub zawierania umowy dotyczącej transportu międzynarodowego, ładunku o dużej wartości albo szczególnych warunków przewozu warto skonsultować dokument z prawnikiem specjalizującym się w prawie przewozowym.

Redakcja xpresslane.pl

Xpresslane to poradnik o transporcie i logistyce. Wyjaśniamy, jak działa spedycja, jak zorganizować przewóz towarów i jakie przepisy obowiązują w transporcie drogowym. Podpowiadamy, jak zdobyć pracę w logistyce i kiedy warto skorzystać z doradztwa logistycznego. Doradzamy też, jak sprawnie zaplanować przeprowadzkę, prywatną i firmową.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?