Czas transportu drogowego oblicza się nie tylko na podstawie dystansu i średniej prędkości. Trzeba uwzględnić limity prowadzenia pojazdu, obowiązkowe przerwy, odpoczynki oraz czynności związane z załadunkiem i rozładunkiem. Podstawą planowania jest Rozporządzenie (WE) nr 561/2006, a przebieg pracy rejestruje tachograf.
Zakres przepisów i czas pracy kierowcy
Przepisy dotyczą przede wszystkim pojazdów przewożących towary o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony oraz pojazdów przeznaczonych do przewozu osób, które mają co najmniej 10 miejsc siedzących łącznie z miejscem kierowcy.
Czas prowadzenia pojazdu oznacza okres faktycznej jazdy. Nie obejmuje on wszystkich czynności wykonywanych podczas realizacji zlecenia. Z kolei czas pracy kierowcy może obejmować również:
- prowadzenie pojazdu,
- załadunek i rozładunek towarów,
- nadzorowanie załadunku lub rozładunku,
- obsługę techniczną, sprzątanie i konserwację pojazdu,
- formalności administracyjne oraz oczekiwanie, gdy kierowca musi pozostawać na stanowisku pracy lub w pojeździe.
Oczekiwanie na załadunek nie zawsze jest przerwą. Jeżeli kierowca nie może swobodnie dysponować swoim czasem i pozostaje do dyspozycji pracodawcy lub klienta, okres ten może być czasem pracy albo okresem gotowości, a nie odpoczynkiem.
Limity prowadzenia pojazdu
Przy obliczaniu czasu przejazdu najpierw trzeba ustalić, ile godzin kierowca może przeznaczyć na jazdę w danym dniu oraz w kolejnych tygodniach.
| Okres | Limit prowadzenia pojazdu | Warunek |
|---|---|---|
| Dzienny | 9 godzin | Możliwe wydłużenie do 10 godzin najwyżej dwa razy w tygodniu |
| Tygodniowy | 56 godzin | Nie można przekroczyć limitu w jednym tygodniu |
| Dwa kolejne tygodnie | 90 godzin | Łączny czas jazdy z obu tygodni nie może przekroczyć tej wartości |
Limity dotyczą prowadzenia pojazdu, a nie całego czasu pracy. Kierowca może więc mieć w danym tygodniu 56 godzin jazdy i dodatkowe godziny przeznaczone na załadunek, dokumentację lub obsługę pojazdu. Całkowity tygodniowy czas pracy podlega jednak odrębnym zasadom. Co do zasady średnia nie może przekraczać 48 godzin tygodniowo, a w pojedynczym tygodniu może wzrosnąć do 60 godzin, jeżeli średnia w okresie odniesienia nie przekroczy 48 godzin.
Przerwy i odpoczynki
Po maksymalnie 4 godzinach i 30 minutach prowadzenia kierowca musi wykorzystać co najmniej 45 minut przerwy, chyba że rozpoczyna odpoczynek. Przerwę można podzielić na dwie części – pierwsza powinna trwać co najmniej 15 minut, a druga co najmniej 30 minut. W tej kolejności obie części muszą zostać wykorzystane przed dalszą jazdą.
| Rodzaj okresu | Wymóg czasowy | Najważniejsza zasada |
|---|---|---|
| Przerwa po prowadzeniu | 45 minut lub 15 + 30 minut | Po maksymalnie 4,5 godziny jazdy |
| Odpoczynek dobowy regularny | Co najmniej 11 godzin | Możliwy także podział na 3 + 9 godzin |
| Odpoczynek dobowy skrócony | Co najmniej 9 godzin | Maksymalnie trzy razy między odpoczynkami tygodniowymi |
| Odpoczynek tygodniowy regularny | Co najmniej 45 godzin | Rozpoczyna się najpóźniej po sześciu okresach 24-godzinnych |
| Odpoczynek tygodniowy skrócony | Co najmniej 24 godziny | Wymaga rekompensaty przed końcem trzeciego kolejnego tygodnia |
Regularny odpoczynek dobowy musi zostać wykorzystany w każdym 24-godzinnym okresie liczonym od zakończenia poprzedniego odpoczynku. Skrócenie do 9 godzin jest dopuszczalne najwyżej trzy razy pomiędzy dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku.
Regularnego tygodniowego odpoczynku nie wolno odbywać w kabinie pojazdu. Kierowca powinien korzystać z zakwaterowania wyposażonego w odpowiednie miejsce noclegowe i zaplecze sanitarne, a koszt takiego zakwaterowania ponosi pracodawca. Skrócenie odpoczynku tygodniowego wymaga wykorzystania równoważnej rekompensaty jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym doszło do skrócenia. Rekompensatę łączy się z innym odpoczynkiem trwającym co najmniej 9 godzin.
Nieprawidłowy zapis tachografu, przekroczenie limitu jazdy albo zaplanowanie odpoczynku tygodniowego w kabinie może skutkować kontrolą i karami nakładanymi przez ITD.
Planowanie trasy – krok po kroku
Żeby obliczyć realny czas transportu drogowego, nie wystarczy podzielić liczby kilometrów przez zakładaną prędkość. Harmonogram powinien uwzględniać także czynności poza jazdą i dostępność bezpiecznych miejsc postoju:
- Określ cel, dystans i przewidywany czas samej jazdy, uwzględniając warunki drogowe, granice oraz ograniczenia dla pojazdów ciężarowych.
- Sprawdź dostępny limit prowadzenia kierowcy w danym dniu i w całym tygodniu, w tym liczbę wykorzystanych już wydłużeń do 10 godzin.
- Wyznacz punkty postoju tak, aby przed upływem 4,5 godziny jazdy można było wykorzystać wymaganą przerwę w bezpiecznym miejscu.
- Dodaj czas załadunku, rozładunku, kontroli dokumentów, tankowania i czynności technicznych, ponieważ nie jest to czas prowadzenia pojazdu.
- Ustal miejsce oraz długość odpoczynku dobowego i tygodniowego, a następnie sprawdź, czy kierowca zakończy odpoczynek w wymaganym okresie.
- Porównaj cały plan z zapisami tachografu i skoryguj trasę, gdy harmonogram wymagałby przekroczenia któregokolwiek limitu.
W praktyce czas transportu powinien więc być sumą czasu jazdy, przerw, odpoczynków oraz czynności związanych z realizacją przewozu. Do planu trzeba również dodać rezerwę na utrudnienia, ale rezerwa nie może służyć do obchodzenia norm czasu prowadzenia.
Wyjątki i specyfika organizacji przewozu
Niektóre przewozy podlegają szczególnym zasadom. Dotyczy to między innymi przewozów okazjonalnych osób oraz załogi kilkuosobowej:
- Zasada 12 dni może dotyczyć kierowcy wykonującego okazjonalny międzynarodowy przewóz osób, jeżeli spełnione są określone warunki, w tym używanie cyfrowego lub inteligentnego tachografu.
- W przewozie okazjonalnym kierowca może rozpocząć tygodniowy odpoczynek później, ale nie po upływie 12 dni od zakończenia poprzedniego tygodniowego odpoczynku.
- W załodze kilkuosobowej kierowca musi skorzystać z kolejnego odpoczynku dobowego w ciągu 30 godzin od zakończenia poprzedniego odpoczynku. Taki odpoczynek powinien trwać co najmniej 9 godzin.
- Szczególne zasady dla międzynarodowego przewozu towarów mogą pozwalać na dwa kolejne skrócone odpoczynki tygodniowe za granicą, ale wymagają spełnienia dodatkowych warunków i rekompensaty.
Tachograf rejestruje prowadzenie pojazdu, przerwy, odpoczynki, inne prace, prędkość i przebytą odległość. Kierowca powinien prawidłowo wybierać tryb wykonywanej czynności, a przedsiębiorca ma obowiązek organizować pracę tak, aby zapisy urządzenia potwierdzały zgodność z przepisami. Przy nietypowej trasie, przewozie międzynarodowym lub wątpliwościach dotyczących delegowania kierowcy zasady należy sprawdzić w aktualnym brzmieniu Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 oraz wytycznych właściwych organów kontrolnych.
Najbezpieczniejszy sposób obliczania czasu transportu to połączenie planowanego czasu przejazdu z pełnym harmonogramem pracy kierowcy. Dopiero po uwzględnieniu limitów jazdy, przerw, odpoczynków i czynności obsługowych można ocenić, czy termin dostawy jest możliwy do osiągnięcia zgodnie z prawem.
