Przewóz drogowy – zasady, rodzaje i wymagane dokumenty

Przewóz drogowy obejmuje zarówno transport zarobkowy, jak i niezarobkowy przewóz na potrzeby własne. O tym, jakie formalności trzeba spełnić, decydują przede wszystkim cel przewozu, rodzaj ładunku lub przewożonych osób, zasięg terytorialny oraz dopuszczalna masa całkowita pojazdu. W zależności od tych kryteriów wymagane mogą być licencja, zezwolenie, zaświadczenie albo certyfikat kompetencji zawodowych.

Czym jest transport drogowy według ustawy?

Podstawowym aktem regulującym tę materię jest ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. W jej rozumieniu transport drogowy oznacza krajowy lub międzynarodowy transport drogowy. Pojęcie obejmuje także przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo wobec jego działalności gospodarczej, jeżeli nie spełnia on warunków przewozu na potrzeby własne, a także działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy lub osób.

Ustawa rozróżnia transport i przewóz. Przewóz drogowy obejmuje transport drogowy, niezarobkowy przewóz drogowy oraz inne przewozy w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 561/2006. To rozróżnienie ma znaczenie przy ustalaniu obowiązków przedsiębiorcy i rodzaju wymaganych uprawnień.

Jak dzieli się przewóz drogowy?

Podział można przeprowadzić według zasięgu terytorialnego oraz przedmiotu przewozu. Transport krajowy odbywa się na terytorium Polski, natomiast transport międzynarodowy wiąże się z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej między miejscem początkowym i docelowym. W obu przypadkach przewożone mogą być osoby albo rzeczy.

W transporcie osób ustawa wyróżnia kilka form przewozu:

• Przewóz regularny odbywa się w określonych odstępach czasu i na ustalonych trasach, zgodnie z rozkładem jazdy.
• Przewóz regularny specjalny jest niepublicznym przewozem określonej grupy osób, z wyłączeniem pozostałych pasażerów.
• Przewóz wahadłowy polega na wielokrotnym przewozie zorganizowanych grup między tym samym miejscem początkowym i docelowym, przy czym każda grupa wraca do miejsca rozpoczęcia podróży.
• Przewóz okazjonalny to przewóz osób, który nie jest przewozem regularnym, regularnym specjalnym ani wahadłowym.

Zakres formalności zależy także od dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu lub zespołu pojazdów. Szczególne znaczenie ma granica 3,5 tony, a w międzynarodowym przewozie rzeczy również przedział powyżej 2,5 do 3,5 tony.

Przewóz na potrzeby własne – kiedy jest niezarobkowy?

Niezarobkowy przewóz drogowy, nazywany przewozem na potrzeby własne, jest wykonywany nieodpłatnie i pomocniczo wobec podstawowej działalności przedsiębiorcy. Nie może być samodzielną usługą świadczoną klientom. Przykładem może być przewóz własnych produktów do odbiorcy, dostarczanie materiałów na budowę albo transport pracowników.

Warunki przewozu na potrzeby własne muszą być spełnione łącznie:

• Pojazd prowadzi przedsiębiorca albo jego pracownik.
• Przedsiębiorca ma tytuł prawny do dysponowania pojazdem.
• Przewożone rzeczy są własnością przedsiębiorcy albo zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione.
• Przejazd służy przewozowi osób lub rzeczy do przedsiębiorstwa albo z przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, ewentualnie przewozowi pracowników i ich rodzin.
• Przewóz nie jest wykonywany w ramach działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Niespełnienie choćby jednego warunku może spowodować, że przejazd zostanie zakwalifikowany jako transport zarobkowy albo inna forma przewozu podlegająca odrębnym wymogom. Sam fakt, że przedsiębiorca nie pobiera osobnej opłaty za przejazd, nie przesądza jeszcze o przewozie na potrzeby własne.

Zaświadczenie o zgłoszeniu przewozu na potrzeby własne jest wymagane przy przewozach wykonywanych pojazdami o DMC powyżej 3,5 tony oraz autobusami i autokarami. W zależności od zasięgu przewozu może chodzić o zaświadczenie krajowe albo międzynarodowe. Obowiązek ten nie dotyczy między innymi przewozów wykonywanych w ramach powszechnych usług pocztowych oraz niektórych podmiotów niebędących przedsiębiorcami. Odrębne wyłączenia mogą wynikać z posiadania uprawnień do wykonywania transportu drogowego.

Przewozu na potrzeby własne nie należy utożsamiać z przewozem niehandlowym w celach prywatnych. Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 odrębnie opisuje przewozy, za które wykonujący nie otrzymuje bezpośredniego ani pośredniego wynagrodzenia, które nie generują dochodu i nie pozostają w związku z działalnością zawodową lub zarobkową.

Jakie dokumenty są wymagane?

Podstawowe dokumenty to zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencja wspólnotowa, licencja na określony rodzaj przewozu, zaświadczenie na potrzeby własne oraz certyfikat kompetencji zawodowych. Dokumenty te pełnią różne funkcje i nie można traktować ich jako zamienników.

Certyfikat kompetencji zawodowych potwierdza kwalifikacje i wiedzę potrzebne do podjęcia oraz wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. W praktyce stanowi jeden z elementów wykazania kompetencji zawodowych przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej transportem.

Licencja jest decyzją administracyjną uprawniającą do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. W zależności od rodzaju przewozu może ją wydawać Główny Inspektor Transportu Drogowego albo właściwy organ samorządu terytorialnego. Licencja wspólnotowa jest potrzebna przy międzynarodowym transporcie drogowym wykonywanym na zasadach wynikających z przepisów unijnych.

Uzyskanie zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego obejmuje kilka etapów:

1. Ustalenie rodzaju przewozu, zasięgu działalności i DMC pojazdów.
2. Spełnienie wymogów dotyczących siedziby, bazy eksploatacyjnej, dobrej reputacji, sytuacji finansowej i kompetencji zawodowych.
3. Skompletowanie dokumentów przedsiębiorcy, osoby zarządzającej transportem oraz pojazdów.
4. Złożenie wniosku do właściwego organu i wniesienie wymaganych opłat.
5. Uzyskanie zezwolenia, a następnie – gdy jest to konieczne – wypisów z zezwolenia oraz licencji wspólnotowej.

Od 21 maja 2022 r. obowiązek licencyjny w międzynarodowym przewozie rzeczy obejmuje także pojazdy lub zespoły pojazdów o DMC powyżej 2,5 do 3,5 tony. To istotna różnica w stosunku do wcześniejszych zasad, gdy regulacje te kojarzono przede wszystkim z transportem ciężkim. Przed rozpoczęciem przewozu należy sprawdzić aktualne wymogi dotyczące zakresu licencji, wypisów, dokumentów kierowcy i wyposażenia pojazdu.

Transport kombinowany i kabotaż

Transport kombinowany dotyczy przewozu rzeczy, w którym drogowy odcinek początkowy lub końcowy łączy się z przewozem koleją, żeglugą śródlądową albo transportem morskim. Wykorzystywana jednostka ładunkowa, na przykład kontener lub naczepa, pozostaje ta sama, a przepisy określają także warunki dotyczące odległości. Odcinek morski powinien przekraczać 100 km w linii prostej, natomiast drogowy dowóz lub odwoź z portu co do zasady mieści się w promieniu do 150 km.

Przewóz kabotażowy jest wykonywany przez przedsiębiorcę zagranicznego albo pojazdem zarejestrowanym za granicą między miejscami położonymi na terytorium Polski. Nie jest więc zwykłym krajowym przewozem realizowanym przez polskiego przewoźnika. Podlega regułom dotyczącym dostępu zagranicznych przewoźników do krajowego rynku i wymaga oceny zgodności z przepisami unijnymi oraz krajowymi.

Przed rozpoczęciem przewozu trzeba zweryfikować aktualny tekst Ustawy o transporcie drogowym, przepisy unijne oraz komunikaty Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. Regulacje dotyczące tonażu, licencji, zaświadczeń i przewozów międzynarodowych ulegają zmianom, a przedstawione zasady mają charakter informacyjny i nie zastępują indywidualnej analizy prawnej.