W Polsce nie uzyskuje się już papierowego zezwolenia na przewóz odpadów. Od 24 stycznia 2018 r. podstawą legalnego transportu krajowego jest wpis do rejestru BDO, prowadzony na podstawie ustawy o odpadach z 14 grudnia 2012 r. Wpis jest bezterminowy, ale sam numer BDO nie zastępuje dokumentów przewozowych, prawidłowego oznakowania pojazdu ani wymogów dotyczących transportu transgranicznego.
Czy na transport odpadów potrzebne jest zezwolenie?
Dotychczasowe zezwolenia na transport odpadów wygasły najpóźniej 24 lipca 2018 r. Ich miejsce zajął wpis do BDO, czyli Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami. W przypadku transportu krajowego to właśnie wpis w zakresie transportowania odpadów stanowi podstawę prowadzenia działalności.
Wpisu dokonuje marszałek województwa właściwy dla siedziby albo miejsca zamieszkania przedsiębiorcy. Nie trzeba go odnawiać po upływie określonego terminu. Trzeba natomiast aktualizować dane i przestrzegać obowiązków związanych z ewidencją oraz dokumentacją przewozu.
Kiedy wpis do BDO jest wymagany?
Obowiązek dotyczy podmiotów, które świadczą usługę transportu odpadów na terytorium Polski. Obejmuje zarówno odpady inne niż niebezpieczne, jak i odpady niebezpieczne. Sam przewoźnik powinien mieć wpis w odpowiednim zakresie, niezależnie od tego, czy realizuje przewozy wyłącznie krajowe, czy także międzynarodowe.
Ustawa przewiduje jednak sytuacje, w których wpis w zakresie transportu nie jest wymagany. Do najważniejszych należą:
- Transport odpadów wytworzonych przez przedsiębiorcę we własnym zakresie.
- Transport odpadów komunalnych przez podmiot wykonujący usługę na podstawie umowy zawartej z gminą.
- Przypadki, w których przepisy zwalniają z prowadzenia ewidencji odpadów, o ile spełnione są wszystkie warunki danego wyłączenia.
- Transport odpadów innych niż niebezpieczne w ilości nieprzekraczającej 100 kg, w zakresie, w którym przepisy wyłączają obowiązek dokumentacji i oznakowania.
Wyjątki trzeba oceniać na podstawie rodzaju odpadu, sposobu wykonywania przewozu i statusu podmiotu. Sam fakt, że ładunek jest niewielki, nie oznacza automatycznie zwolnienia z wszystkich obowiązków.
Jak uzyskać wpis do BDO?
Wniosek składa się elektronicznie w systemie BDO. Organem właściwym pozostaje marszałek województwa. Procedura obejmuje kilka etapów:
- Zaloguj się do systemu BDO przy użyciu profilu zaufanego albo kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
- Utwórz wniosek rejestrowy i wskaż zakres działalności obejmujący transport odpadów.
- Uzupełnij dane przedsiębiorcy oraz informacje wymagane przez formularz.
- Wnieś opłatę rejestrową, jeżeli obowiązek jej zapłaty wynika z rodzaju prowadzonej działalności.
- Podpisz i wyślij wniosek, a następnie monitoruj jego status w systemie.
Opłata rejestrowa nie dotyczy każdego przewoźnika. Jest związana przede wszystkim z określonymi rodzajami działalności, między innymi wprowadzaniem na rynek niektórych produktów, opakowań, sprzętu elektrycznego, baterii, akumulatorów, opon lub olejów.
Marszałek województwa powinien rozpatrzyć kompletny wniosek w terminie do 30 dni. Po pozytywnej weryfikacji przedsiębiorca otrzymuje numer rejestrowy BDO oraz dostęp do systemu. Działalność transportową należy rozpocząć dopiero po uzyskaniu wpisu, jeśli w danym przypadku jest on wymagany.
Jak oznakować pojazd i jakie dokumenty mieć w trasie?
Pojazd albo zespół pojazdów przewożący odpady musi być oznakowany w sposób widoczny, trwały i odporny na warunki atmosferyczne. Tablicę umieszcza się z przodu, na zewnętrznej powierzchni środka transportu.
| Rodzaj transportu | Oznakowanie | Podstawa i parametry |
|---|---|---|
| Transport krajowy | Biała tablica z czarnym napisem „ODPADY” | Standardowo 400 × 300 mm, wysokość liter co najmniej 100 mm, szerokość linii co najmniej 15 mm |
| Transport krajowy przy ograniczonej powierzchni | Zmniejszona biała tablica z napisem „ODPADY” | Co najmniej 300 × 120 mm, wysokość liter co najmniej 80 mm, szerokość linii co najmniej 12 mm |
| Transport transgraniczny | Biała tablica z czarną literą „A” | 400 × 300 mm, wysokość litery co najmniej 200 mm, szerokość linii co najmniej 20 mm |
Podczas kontroli kierowca powinien móc wykazać legalność przewozu. W zależności od rodzaju transportu i odpadu potrzebne mogą być:
- potwierdzenie wpisu do BDO i numer rejestrowy przewoźnika,
- Karta Przekazania Odpadów, czyli KPO, lub inny wymagany dokument przewozowy,
- dane podmiotu przekazującego odpady i odbiorcy,
- informacje o rodzaju, kodzie i masie przewożonych odpadów.
KPO jest dokumentem tworzonym w systemie BDO przez przekazującego odpady. Przewoźnik potwierdza w systemie rozpoczęcie transportu i uzupełnia dane wymagane dla swojej roli. Odpady muszą być przewożone w sposób ograniczający ryzyko wycieku, wysypania lub zmieszania z innymi ładunkami.
Jak wygląda transport transgraniczny odpadów?
Wpis do BDO nie jest jedynym wymogiem przy przewozie odpadów przez granicę. Transport międzynarodowy podlega przepisom Unii Europejskiej, przepisom państw tranzytu i państwa przeznaczenia. Zakres formalności zależy od rodzaju odpadu, jego klasyfikacji, celu przewozu oraz trasy.
| Rodzaj przewozu | Najważniejsza procedura | Organizacja i dokumentacja |
|---|---|---|
| Transport wyłącznie w Polsce | Wpis do BDO, jeżeli jest wymagany | KPO, numer rejestrowy, oznakowanie „ODPADY” i bezpieczny sposób przewozu |
| Przemieszczanie odpadów podlegających notyfikacji | Uprzednie pisemne zgłoszenie i zgoda | Zgłoszenie do GIOŚ oraz zgody właściwych organów państw wysyłki, przeznaczenia i tranzytu |
| Wybrane odpady przeznaczone do odzysku | Procedura informowania, często z dokumentem z załącznika VII | Pisemna umowa, dokument przewozowy i spełnienie wymogów państw uczestniczących w przewozie |
W Polsce sprawy dotyczące międzynarodowego przemieszczania odpadów prowadzi Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Wcześniej podstawowe znaczenie miało rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. W 2024 r. przyjęto nowe rozporządzenie unijne dotyczące przemieszczania odpadów, dlatego przed planowanym przewozem trzeba sprawdzić, które przepisy i formularze obowiązują dla konkretnej trasy.
- Ustal kod odpadu, jego właściwości oraz cel przewozu, czyli odzysk albo unieszkodliwianie.
- Sprawdź, czy odpad podlega notyfikacji, czy uproszczonej procedurze informacyjnej.
- Przygotuj zgłoszenie, dokumenty odbiorcy, instalacji i przewoźnika oraz dane trasy.
- Uzyskaj wymagane zgody przed rozpoczęciem transportu, jeśli procedura notyfikacji ma zastosowanie.
- Zapewnij kierowcy komplet dokumentów wymaganych w Polsce, państwach tranzytowych i kraju przeznaczenia.
Przy przywozie odpadów do Polski oraz przy niektórych przewozach tranzytowych może być także wymagane zgłoszenie w systemie SENT. Dotyczy to wybranych przewozów drogowych i kolejowych objętych przepisami o monitorowaniu przewozu towarów. SENT nie zastępuje notyfikacji ani wpisu do BDO.
Co grozi za brak wpisu lub naruszenie przepisów?
Transport odpadów bez wymaganego wpisu do BDO może skutkować administracyjną karą pieniężną w wysokości od 5 000 do 10 000 zł. Sankcje mogą dotyczyć także braku dokumentów, niewłaściwego oznakowania, naruszenia zasad ewidencji oraz nieprawidłowego postępowania z odpadami. W poważniejszych przypadkach organ może zastosować środki prowadzące do wstrzymania działalności.
Przed rozpoczęciem przewozu sprawdź trzy rzeczy: wpis BDO, dokumentację konkretnego ładunku i oznakowanie pojazdu. Przy trasie zagranicznej dodaj do tego analizę procedury unijnej, wymogów GIOŚ oraz systemu SENT, jeżeli ma zastosowanie.
